Wet en regelgeving (cultuur en procedures)

Innovatie en wet- en regelgeving staan vaak op gespannen voet met elkaar. Wetten, regels en (inkoop)procedures worden opgesteld om gewenste situaties te bereiken en de uitvoeringspraktijk te bepalen. Zo vormen zij het beleidskader in een bepaalde sector. Maar in de loop der tijd kunnen zaken veranderen onder druk van maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe gevaren of verbeterde technologieën. De noodzaak tot vernieuwing kan dan in de knel komen met het bestaande beleidskader.

De wijze waarop wet- en regelgeving en procedures worden gehanteerd leidt tot een specifieke houding en gedrag tussen de betrokken partijen in de driehoek.  Een cultuur die gekenmerkt wordt door weinig onderling vertrouwen leidt ertoe dat problemen maar ook kennis niet of pas in een laat stadium gedeeld worden, wat het innovatieproces nog ingewikkelder maakt.Teveel nadruk op de formele bevoegdheden die door het beleidskader gesteld worden leidt tot een gebrek aan aandacht voor kansen.

Door de vaak strikte hantering van wetten, regels en procedures houden partijen elkaar in een houdgreep en dat frustreert innovatie. Een aandachtspunt hierin is ook het vastleggen van intellectueel eigendom en het onvoldoende benutten van de ruimte die elke partij binnen het beleidskader heeft.

Lessen

  1. Voer een bij de situatie passende governance assessment naar beleidskader en wet en regelgeving uit.
  2. Verken/creëer op voorhand  ‘work arounds’, als de eerste signalen van stagnatie en mogelijk vastlopen opdoemen.
  3. Zoek en vind de kansen, focus niet enkel op de knelpunten. Realiseer je dat één of meer generieke belemmeringen altijd op je pad zullen komen, soms zelfs tegelijkertijd en steeds opnieuw.

Tips

Hoe creëer je organisatorische inbedding?

Conceptuele innovatie gaat vaak gepaard met een onderzoeks- en innovatieprogramma. Denk daarbij aan het oprichten van een juridisch-administratieve entiteit. Dat is niet enkel voor transparantie en legitimiteit wenselijk, ook voor het kunnen optreden als rechtspersoon, bijvoorbeeld om contractueel de inzet en samenwerking van partners te regelen en om bijvoorbeeld experimenten (al dan niet in de fysieke leefomgeving) te kunnen organiseren. Zonder rechtspersoon moet dit via een of meerdere van de partners.

Besef dat er altijd kwesties rond Intellectueel Eigendom (de IE bedingen en  overdrachten) spelen. Ogenschijnlijk lijkt dit bij conceptuele innovatie minder het geval te zijn dan bij productgerichte innovatie.   Feitelijk is de problematiek en mogelijke belemmering daaruit niet geringer, hoogstens is deze lastiger op voorhand te duiden en te regelen.

Besef dat de inrichting en procedures van een onderzoeks- en innovatieprogramma sterk bepalen wat er gebeurt. Wie spelen een rol? Universiteiten, kennisinstituten, consultancies, bedrijfsleven, overheden om maar wat mogelijkheden te noemen.

Wat is er geregeld? Hoe  wordt er samengewerkt? Hoe en door wie wordt er samengewerkt over de ontwikkeling van het programma en de delen?

Hoe verken je de juridische situatie?

Verken het bestaande juridische instrumentarium en beleidskader in een governance assessment om de manoeuvreer ruimte, of het gebrek daaraan in de samenleving, te verkennen. Zeker voor een conceptuele innovatie geldt dat deze bij aanvang niet concreet genoeg is om operationele informatie van overheden en bevoegde gezagen te krijgen.

Ga vroegtijdig het gesprek aan met verantwoordelijke beleids- en vergunningverlenende overheden als vanuit een conceptuele innovatie naar een experimentele toepassing wordt gewerkt en zeker voor een productinnovatie als de assessment van beleid- en regels daar aanleiding voor geeft.

Het zoeken naar de mogelijkheden in plaats van de belemmeringen biedt perspectief, zeker als dit gebeurt in een context waarin (bestuurlijke) ‘champions’ steun verlenen.

Ga vroegtijdig het gesprek aan met de vergunningverlenende autoriteiten. Zij houden natuurlijk een slag om de arm, maar zijn veelal behulpzaam bij het zoeken naar de mogelijkheden. Zoek de ruimte en kansen in het beleid, regels en procedures, dat levert een positief proces, het benadrukken van onmogelijkheden het tegenovergestelde.

Bedenk in procedures en vergunningverlening dat ook de monitoring van effecten in een keer meegenomen kan worden.

Wat zijn mogelijkheden om wet en regelgeving te ontlopen?

Besef dat het woord experiment, proeftuin, showcase meestal geen enkele juridische betekenis heeft edoch in de praktijk ruimte creëert om belemmeringen te omlopen. Deze termen creëren een ‘me too’ effect; je wilt / moet er wel aan meedoen.