Oog voor terugverdienmodellen

Zoals voor alle investeringen geldt ook voor innovatie dat de kost voor de baat uitgaat. Maar investeringen in innovatie hebben nog een aantal andere specifieke kenmerken. Zo zijn zowel de kosten als de baten vooraf lastig in te schatten. Ook de verdeling van kosten en baten over de deelnemende partijen is niet gemakkelijk, omdat deze niet altijd in financiële termen te vertalen zijn, en ze daardoor moeilijk te vergelijken zijn. Daarnaast is niet duidelijk of de beoogde innovatie het gewenste resultaat zal hebben en of de innovatie eenmalig is, of vaker toegepast kan worden. Deze kenmerken maken duidelijk dat oog voor terugverdienmodellen een heikel punt is in het ontwikkelen van innovatieprojecten.
De spanning tussen het beheersbaar houden van transactie- en aanbestedingskosten en het voorkomen van marktconcentratie (teveel langjarige en grote contracten bij één of enkele marktpartijen) is een continu zorgpunt voor overheid en bedrijfsleven in het economisch verantwoord inrichten van innovatie. De overheid heeft vaak te weinig oog voor het belang van terugverdienmodellen in innovatieprojecten. Het bedrijfsleven heeft daar last van omdat innovatie van hen veel grotere investeringen vraagt dan standaardprojecten terwijl de toekomstige marktvraag (die ook grotendeels mede door de overheid bepaald wordt) onzeker is.

Lessen

  1. Erken dat ieder partij zijn eigen terugverdienmodel hanteert
  2. Speel in op de terugverdienmodellen
  3. Wees creatief in (co-) financierings- en incentive modellen
  4. Besef dat baten in de toekomst een discontovoet kennen ten opzichte van kosten nu

Tips

Wat zijn terugverdienoverwegingen per geleding?

Kort gezegd, overheden gaan voor verbeterd en goedkoper beheer en onderhoud op langere termijn, het ‘bouwend’ bedrijfsleven wil rendement op de aanleg (en eventueel op beheer en onderhoud) van waterwerken, het ‘ontwerpend / engineering’ bedrijfsleven en kennisinstellingen willen een realistische vergoeding van/voor de (kennis)ontwikkelingskosten en het MKB / éénpitters willen rendement op korte termijn én een volwaardige rol in de ontwikkel- en exploitatiefasen.

Universiteiten, kennisinstellingen en ingenieursbureaus gaan veelal voor het vergoeden van kennisontwikkelingskosten tijdens het innovatietraject of project.

Differentiëren in type product-toepassing combinaties in de opschaalfase  is vooral geschikt voor leefomgevingskwaliteit gerelateerde concepten en toepassingen.

Daarbij kunnen de voordelen/baten en nadelen/kosten  dus over verschillende maatschappelijke sectoren en groepen zijn verdeeld. Een MKBA, hoe onvolkomen ook, kan inzicht bieden in de te verwachten kosten en kostendragers enerzijds en baten en baathebbenden anderzijds. Differentiëren in type product-markt combinaties in de exploitatiefase is vooral geschikt voor IT-gerelateerde producten en services.

Inrichten van innovatieprojecten voor de uiteenlopende tempi / cycli ten aanzien van het gewenste rendement op (tijds)investeringen door overheden en kennisinstellingen (langere termijn) enerzijds en het bedrijfsleven (kortere termijn) anderzijds.

Hoe beïnvloed je de perceptie ten opzichte van terugverdienmodellen?

Expliciteren van ‘zachte terugverdienmodellen’ in innovatieprojecten, zoals netwerkvorming, imagoverbetering en competentie-ontwikkeling.

Besef dat bestuurders graag revenuen zien binnen hun bestuursperiode, dus op termijn van ongeveer 2 jaar.

Hoe ga je om met financieringsarrangementen?

Financiering, als dat een issue is, verdient de aandacht. Als financiering uit verschillende bronnen moet komen is vroegtijdig commitment essentieel, bestuurlijke champions kunnen hier een beslissende rol bij spelen.

Denk aan financierings- en incentive arrangementen om blokkades uit verschillende verdienmodellen die partijen hanteren het hoofd te bieden. Verbindende concepten voor gebiedsontwikkeling omzetten in PPS-constructies waardoor ‘ongelijksoortige belangen’ over de ontwikkel- en de exploitatiefase heen, verenigd kunnen worden.

Besef dat ‘schotten’ in financieringsstromen vernieuwingen kunnen tegenhouden. In zo’n geval is het van belang de innovatie zo te ‘framen’ (c.q. te verwoorden) dat deze meerdere broodheren kan dienen.

Hoe ga je om met een krap budget?

Bij onduidelijkheid van kosten kan uiteraard ontworpen worden met  het beschikbare budget als harde randvoorwaarde. Dat kan ertoe leiden te besluiten eerst op microschaal te experimenteren om te leren betere ontwerpparameters (o.a. financieel randvoorwaarden) voor het definitieve experiment te vinden.